«اناليتيك» تالداۋ ورتالىعىنىڭ ەسەبىنشە، قازاقتىڭ قازان-وشاق باسىندا وتىرعان ايەلدەرى ەرتەڭىنە ءجيى الاڭدايتىن بولعان.  مامانداردىڭ ەسەبىنشە،  ءۇي شارۋاسىندا وتىرعان قازاق ايەلدەرىنىڭ 34 پايىزى ەلدەگى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ، الەۋمەتتىك جاردەماقى تاعايىنداۋ، اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ شارالارىنا كوڭىلى تولاتىنىن ءسوز ەتسە، ۇيدە وتىرعان ايەلدەردىڭ  50 پايىزى بۇل جاعىنا مۇلدەم قاناعاتتانبايتىندارىن اشىپ ايتقان. ال جۇمىس ىستەمەي، بالا كۇتىمىنە بايلانىستى نەمەسە تاعى باسقا سەبەپتەرمەن ۇيدە وتىرعان ايەلدەردىڭ 16 پايىزى وزدەرىنىڭ بولاشاقتارىنا سەنىممەن قاراي المايتىندىقتارىن، زەينەت جاسىنا جەتكەندە، شىنىمەن دە، زەينەت كورەتىندەرىنە سەنىمدى ەمەس ەكەندەرىن باسا ايتىپتى. وسىلايشا ءۇي شارۋاسىندا وتىرعان قازاق ايەلدەرىنىڭ ماسەلەسى ءقازىر وزەكتى بولىپ وتىر. بۇل رەتتە اتالمىش تالداۋ ورتالىعىنىڭ ەكونوميست-ساراپشىسى توعجان  شاياحمەتوۆانىڭ ايتار ويى بار. 
«ءبىز مۇلدەم جۇمىس ىستەمەگەن، زەينەتاقى قورىن جيناۋعا تىپتەن ارالاسىپ كورمەگەن ايەلدەردىڭ ماسەلەسىن اينالىپ وتپەۋىمىز كەرەك. ارينە، مۇنداي ايەلدەر وتباسى وشاق قاسىندا وتىرىپ ىستەگەن ءىسىن مەملەكەتكە بۇلداماسى انىق. ءبىراق ءار مەملەكەتتىڭ ءبىرىنشى كاپيتالى ادام ەكەنىن ەسكەرسەك، ءبىر ءسات جۇمىس ىستەمەيتىن ايەلدەردىڭ دە 63 جاسقا كەلگەندەگى قامسىز ءومىرىن ويلاستىرعان ءجون ەكەنى داۋسىز.  وزگەلەردىڭ ۇيىندە وتىرعان ايەلدەرىنە كورسەتەر قۇرمەتىن مىسال ەتسەك: گەرمانيادا قانداي دا ءبىر سەبەپپەن بالا كۇتىمىنە بايلانىستى نەمەسە جۇمىستان قىسقارىپ قالۋىنا قاتىستى ءۇش بالاسى بار ايەل ۇيىندە التى اي مەرزىمنەن ارتىق وتىرار بولسا، ۇكىمەتتەن ارنايى 900 ەۆرو(مۇنى ەندى تەڭگەگە ەسەپتەپ كورىڭىز) ) جالاقى الادى.  ۇكىمەت سول تاعايىنداپ وتىرعان جاردەماقى ەسەبىنەن ونىڭ زەينەت جارناسىن دا ءۇزىلىسسىز قالدىرمايدى. ال گوللاندياداجۇمىس ىستەمەي  ۇيدە وتىراتىن ءۇش بالاسى بار ايەلدەرگە ەڭ تومەنگى اي سايىنعى تولەنەر جاردەماقى كولەمى 300 ەۆرونى قۇرايدى ال بىزدە مۇنداي جۇيەنى قالىپتاستىرۋدىڭ اۋىلى الىس ەكەنى داۋسىز. ءبىراق ءسال دە بولسا وسىنداي جۇيەلەردى قولعا العانىمىز ءجون. ءبىزدىڭ اتقارۋشى بيلىك  ءسال بولسا شەتەلدىڭ تاجىريبەسىن ەنگىزۋگە بەيىل. ال مۇندايدا نەگە بەيقام قالىپ وتىر؟ سوندىقتان وسى ماسەلەنى كەزەك كۇتتىرمەي قولدانىسقا ەنگىزە باساتۋ كەرەك. ولاي ەتپەسەك، قازان باسىندا جۇرگەن ايەلدەر راسىمەن دە ەرتەڭىنە الاڭداپ وتىر»،-دەيدى ساراپشى توعجان شاياحمەتوۆا.

بۇل رەتتە ءبىز «اناليتيك» تالداۋ ورتالىعى جۇرگىزگەن ارنايى ساۋالناما ناتيجەسىن سىزبامەن كورسەتۋدى ءجون كوردىك. ساۋالناماعا 24-30 جاس ارالاعىندا 150 مىڭداي ايەل قاتىسقان.

نەگىزىندە مامانداردىڭ پايىمداۋىنشا، قاي جاعىنان الىپ قاراساق تا بىزدەگى ءۇي شارۋاسىندا جۇرگەن قازاق ايەلدەرىنىڭ ەڭبەگى ەسكەرىلمەي جاتقانى راس. ولاردىڭ جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىندا سالىنعان قارجىسى جوقتىعىن، اسىرەسە اۋىلدىق ايماقتاردا جۇمىستىڭ بولماۋى، كۇندەلىكتى ىستەيتىن كۇيبەڭ تىرلىگى كوپ ايەل قاۋىمىنىڭ ەڭبەگى ەسكەرىلۋى قاجەتتىگىن ءسوز ەتكەن ماماندار: «قالالى جەردە جالاقىسى از جۇمىسقا ورنالاسسا دا ايەل تىرلىگىن جاسار، بۇل جەردە اۋىلدى جەردەگى ايەلەردىڭ ەڭبەگى ەسكەرىلمەي جاتىر. ولاردىڭ ورتا جاستان اسقانداعى ومىرلەرىنە الاڭدايتىنى دا وسىدان. سوندىقتان بىزگە جۇ-مىس ىستەمەيتىن ايەلدەرگە قاتىستى ارنايى ءبىر تەرەڭدەتىلگەن مەملەكەتتىك جوبا ۇيىمداستىرىپ، سونى رەتتەپ الۋ قاجەت» دەيدى.
«مەن پولشا، ليتۆا، رەسەي ەلدەرىندە بولدىم. ولاردىڭ بۇل رەتتەگى ىس-تاجىريبەسىن كوزىممەن كوردىم. اتالمىش ەلدەردە ايەل ادامنىڭ اسىراۋىندا ەكى بالاسى بار ما، ول ايەل جۇمىسسىز با، مەملەكەتتىك ورگاندار دەرەۋ وعان جاردەماقى راسىمدەيدى. ال بالا  كۇتىمىنە بايلانىستى دەمالىسقا شىققان ايەلدەرگە بۇل ەلدەردە ارنايى جالاقى تولەنەدى. ول جالاقىنىڭ كولەمى بالا سانىنا قاراي 1،3 مىڭ ەۆرودان 1،5 مىڭ ەۆروعا دەيىن ەسەپتەلەدى. قازىردە كوپتەگەن ەلدە مۇنداي جۇيە بار. پولشانىڭ «بالا كاپيتالى» اتتى ارنايى باعدارلاما قابىلداپ، جاڭا تۋعان بالاعا مەملەكەتتىڭ ارنايى كاپيتال سالۋى، رەسەيدەگى «انا كاپيتالى»، كورەي ەلىندەگى «بالا رەسۋرسى» باعدارلامالارى – بىزگە ساباق بولاتىن دۇنيە. اتتەگەن-ايى – ءبىزدىڭ اتقارۋشى بيلىكتىڭ مۇنداي ۇردىستەردى ەسكەرە بەرمەيتىندىگى.  2020 جىلدارى بۇرىنعى كەڭەس داۋىرىندە جۇمىس ىستەپ،  سونداعى ەڭبەك وتىلىمىنە زەينەتكە شىعىپ العانداردىڭ قاتارى مۇلدە ازايادى. العاش نارىقتىق ەكونوميكا ەنگەن تۇستاعى جۇمىسسىزدىق ماسەلەسى مىنە سول كەزدە شىعادى.  سول كەزدەگى جۇمىسسىز قالعان ايەلدەرگە عانا ەمەس بارشا قاۋىمعا  2020-2025 جىلدارى ءقايتىپ زەينەتاقى تاعايىندالماق. سوندىقتان بۇل جەردە تەك قانا ايەلدەردىڭ عانا ەمەس ەلدەگى جۇمىسسىز ازاماتتاردىڭ  زەينەتاقىسىن مەملەكەت سۋبسيديالاۋى ءتيىس. بۇعان ءبىزدىڭ بيۋدجەتتىڭ قارىم-قابىلەتى جەتەدى. ەگەر قاراپايىم حالىقتىڭ تۇرمىسى ارتىسىن دەسە اتقارۋشى بيلىك وسىنداي شارالاردى قولعا الۋى كەرەك»،- دەدى توعجان شاياحمەتوۆا.

ءبىز جۇمىسسىز ايەلدەرگە قاتىستى وڭتايلى تاجىريبە ەنگىزىپ العان ەلدەردىڭ ءتىزىمىن ارنايى سىزبامەن كورسەتتىك.  ماماندار مىسال ەتىپ وتىرعانداي، راسىمەن دە ءبىرقاتار ەلدەردە جۇمىس ىستەەمي وتىرعان ايەلدەرگە ەدەۋىر جاقسى جاعداي جاسالعان.  ال ءبىزدىڭ اتقارۋشى بيلىك مۇنداي شارالارعا الداعى ۋاقىتتا ءمان بەرەتىن شىعار دەگەن ءۇمىتىمىز زور.

قارلىعاش زارىققان قىزى